Terwijl ons zenuwstelsel bij aanhoudende spanning de spiertonus hoog houdt, blijven we fysieke signalen zoals stijfheid, zeurende gewrichtspijn of een vastzittende nek verklaren uit een verkeerde zithouding of 'verkeerd geslapen'.

Andere voorbeelden zijn:

Je gaat naar een familiefeest en screent de ruimte op zoek naar de perfecte stoel 'anders krijg ik rugpijn'.  

Je wandelt maximum 5 km, niet méér want 'anders doet die ene knie pijn.'

Je gaat op autovakantie maar rijdt niet graag ver want 'anders krijg ik rugpijn'.  

Leven met een rem op.  Dat heb ik ook 20 jaar lang gedaan.

Als we denken aan klachten die door stress ontstaan, komen al snel de bekende lichamelijke signalen naar boven. Een opjagend gevoel, een te hoge bloeddruk, een opspelende maag of een drukkend gevoel op de borst. Ook aandoeningen zoals migraine, de ziekte van Menière of tinnitus worden regelmatig in verband gebracht met een overbelast zenuwstelsel.

Toch overzien we massaal één van de meest directe manieren waarop ons lichaam stress verwerkt: onze spieren en gewrichten.

Waarom we spier- en gewrichtspijn zelden aan stress linken

Wanneer je schouders vastzitten, je onderrug zeurt of je gewrichten stijf aanvoelen, zoeken we de oorzaak vrijwel altijd in fysieke factoren. We steken het op een verkeerde werkhouding, een intensieve sportles of simpelweg de leeftijd.

Dat stress zich even krachtig via ons bewegingsapparaat kan uiten als via onze organen, is een bewustwording die we opvallend vaak naast ons neerleggen. Maar hoe komt het eigenlijk dat we deze fysieke signalen zo gemakkelijk loskoppelen van onze mentale of emotionele belasting?

• We zijn getraind in 'pleisters plakken': We behandelen liever de lokale pijn in plaats van te kijken naar wat de algehele spanning in het zenuwstelsel teweegbrengt.

• Fysiek voelt als puur mechanisch: Pijn in een spier voelt als een mechanisch probleem, waardoor we vergeten dat spieren direct worden aangestuurd door ons 'fight or flight'-systeem.

• Geleidelijke gewenning: Chronische spierspanning opbouwen gebeurt zo ongemerkt dat een verhoogde spiertonus na verloop van tijd aanvoelt als 'normaal'.

Luisteren naar de waarschuwing van je lichaam

Wanneer je zenuwstelsel langdurig op scherp staat, blijven je spieren in een staat van paraatheid. Dit beïnvloedt niet alleen de doorbloeding, maar legt ook continue druk op je gewrichten en pezen. Zolang we spier- en gewrichtsklachten blijven zien als een op zichzelf staand mankement, missen we de essentie van wat het lichaam ons probeert te vertellen.

Van acuut moment naar chronisch patroon

Veel chronische klachten beginnen heel herkenbaar met iets acuuts. Het bekende 'schot in de rug' tijdens het tillen, een vervelende spierscheur, of een plots overbelast gewricht. Het weefsel heeft tijd nodig om te herstellen, maar zelfs wanneer die fysieke schade achter de rug is, kan de pijn blijven. Het zenuwstelsel is dan als het ware 'in een staat van alarm' blijven steken, waardoor de spierspanning rond de oude plek niet meer vanzelf zakt.

Dr. David Clark, meent dat het merendeel van de acute fysieke weefselschade binnen een periode van ongeveer 6 tot 12 weken (gemiddeld 8 weken) is genezen.

In zijn werk maakt hij het onderscheid tussen weefselschade en sensitisatie van het zenuwstelsel:

• Acuut letsel (< 6-8 weken): Er is sprake van fysieke weefselschade (zoals een scheurtje of ontsteking). De pijnfunctie is hier zuiver beschermend ter bevordering van het herstel.

• Aanhoudende/Chronische pijn (> 2-3 maanden): Als pijn langer aanhoudt dan de verwachte hersteltijd van het weefsel (circa 8 weken), is de oorspronkelijke weefselschade in vrijwel alle gevallen hersteld. De pijn die blijft, wordt dan niet meer veroorzaakt door beschadigd weefsel, maar door een zenuwstelsel dat in een 'gealarmeerde' of 'geconditioneerde' stand is blijven staan (neuroplastische pijn).

De stempel van de diagnose

Een chronisch patroon kan ook ontstaan na het krijgen van een medisch label, zoals artrose of slijtage. Zodra zo'n diagnose valt, is de neiging groot om elke vorm van pijn meteen onder die noemer te schuiven. Je trekt de conclusie dat de pijn simpelweg het gevolg is van 'slijtage' en dat je er maar mee moet leren leven.

Maar een diagnose verklaart lang niet altijd het volledige plaatje. Zelfs bij aantoonbare veranderingen in een gewricht speelt spierspanning een immense rol in hoeveel pijn je daadwerkelijk ervaart. Wanneer je ervan uitgaat dat er "niets meer aan te doen is", ontstaat er vaak ongemerkt een beschermingsreactie: je gaat verkrampt bewegen, ontziet bepaalde spieren en bouwt zo juist extra spanning op.

Zo wordt niet de slijtage zelf, maar de voortdurende verkramping van het zenuwstelsel en de spieren de grootste motor achter de aanhoudende pijn.

Wat kun je hier zelf aan doen?

Ik werd 15 jaar geleden naar de pijnkliniek verwezen.  Ik dacht dat het te vergelijken was met de rugschool maar dan nóg medischer of zo, meer op zenuwen gericht dan spieren: ik zou er kennis en oefeningen krijgen.  Dat verwachtte ik. 

Ik kreeg enkele infiltraties in de rug van een arts die mij (en mijn lichaam en mijn klachten) niet kende.  Begrijp me niet verkeerd: ik ben helemaal vóór onze klassieke geneeskunde.  Ik ben verpleegkundige van opleiding, ik begrijp waarom ik werd doorverwezen naar de pijnkliniek en stond daar toen mee 100% achter.  Maar het was niet wat ík nodig had.  Achteraf is het gemakkelijk om zo'n vaststellingen te doen, vandaar dat ik deze informatie wil doorgeven.  Ik hoor van veel mensen rondom mij dat ze injecties krijgen naast hun wervelkolom en er slechts kort mee geholpen zijn.  En kort is goed als je pijn hebt.  Maar ik wil méér voor jou.

Wanneer je begrijpt dat langdurige pijn vaak een gealarmeerd zenuwstelsel is dat spierspanning blijft voeden, verandert de aanpak. In plaats van te blijven zoeken naar mechanische beschadigingen, verschuift de focus naar het geruststellen en heropvoeden van je zenuwstelsel.

Herstel vraagt om een combinatie van inzicht en voelen:

1. Begrip opbouwen: Snappen hoe je brein en zenuwstelsel pijnsignalen in stand houden, haalt de eerste laag angst en frustratie weg.

2. Lichaamsbewustzijn vergroten: Leren opmerken waar spanning zich vastzet en je lichaam via zachte, lichaamsgerichte oefeningen laten ervaren dat het weer veilig is om los te laten.

Zet de eerste stap naar herstel

Wil je ontdekken hoe dit mechanisme bij jou werkt en wat er nodig is om de spanning in je spieren en gewrichten te doorbreken?

• Zoek je eerst verdieping en helderheid?

  Download het gratis e-book. Hierin ontdek je hoe stress en het zenuwstelsel precies samenwerken en waarom fysieke klachten zo hardnekkig kunnen aanvoelen.

  
  

• Wil je meteen praktisch aan de slag in je eigen lichaam?

  Ga direct aan de slag met het 3-stappen werkboek. Dit leidt je stap voor stap door het proces van voelen, ontprikkelen en het herstellen van de rust in je spieren.